سیستم خنککننده لپ تاپ، متشکل از فن، هیت سینک و خمیر حرارتی (موسوم به خمیر سیلیکون) است. شاید کاربران تا به حال درباره فن و عملکرد آن مطالب زیادی خوانده و شنیده باشند؛ اما احتمالا شاید تا کنون حتی نام خمیر حرارتی را هم نشنیدهاند. در این مقاله ضمن ارائه توضیحات درباه انواع خمیر سیلیکون (یا همان گریس گرمایی) به این سوالات پاسخ دادهایم: بهترین خمیر سیلیکون از چه نوعی است؟ بهترین خمیر سیلیکون کارت گرافیک چه ویژگیهایی دارد؟ خمیر سیلیکون هیت سینک چیست؟ تفاوت چسب سیلیکون و خمیر سیلیکون چه میباشد؟ جایگزین چسب سیلیکون چیست؟
لُبّ کلام درباره خمیر سیلیکون کارت گرافیک + تفاوت چسب سیلیکون و خمیر سیلیکون
پیش از آنکه به تفصیل درباره انواع خمیر سیلیکون و مطالب مربوط به آن توضیح دهیم، کلیدیترین نکات را در همین ابتدا بیان میکنیم. به این ترتیب، هم پاسخ فوری سوالات خود را میگیرید، هم ادامه مطلب را با ذهنیت بهتری خواهید خواند.
در مقالات مختلف لپ تاپ اسکرین، بارها به اهمیت سیستم خنک کننده لپ تاپ اشاره کردهایم؛ سیستمی که وظیفه پایین آوردن دمای داخلی دستگاه را دارد؛ زیرا به تبع فعالیت پردازنده CPU، کارت/ چیپ گرافیک (GPU) و همچنین هارد و رم، حرارت ایجاد میشود. شاید تا کنون، از بین اجزای سیستم خنککننده لپتاپ، فقط نام فن و هیت سینک را شنیده باشید. اما این سیستم، یک عنصر اصلی دیگر نیز دارد: یعنی خمیر یا عایق حرارتی، موسوم به خمیر سیلیکون.
این ماده، روی هیت سینک قرار میگیرد تا گرمای CPU و GPU هرچه بهتر جذب شود. سپس این گرما، از مجاری تهویه لپتاپ، توسط فن، به بیرون رانده میشود. بدیهی است که این خمیر به مرور زمان و به واسطه جذب حرارت فراوان، نیاز به ترمیم و شارژ پیدا میکند. اینجاست که در مقوله سرویس لپ تاپ، مسئله ترمیم خمیر یا پاست حرارتی هم مطرح میشود. در ادامه مقاله، به تفصیل درباره خمیر سیلیکونی و انواع آن توضیح دادهایم. اما پیش از آنکه ادامه مطلب را بخوانید، میخواهیم به یک سوال متداول که خیلی از کاربران میپرسند پاسخ بدهیم: تفاوت چسب سیلیکون و خمیر سیلیکون چیست؟
تفاوت چسب سیلیکون و خمیر سیلیکون چیست؟
خمیر سیلیکون و چسب سیلیکون دو ماده با کاربری کاملاً متفاوت هستند. خمیر سیلیکون (Thermal Paste) یک ترکیب غیرچسبنده و رسانای حرارتی است که بین پردازنده (CPU) و هیتسینک به کار میرود تا بالاترین نرخ جذب حرارت را ممکن سازد و به صورت دورهای قابل تعویض است. در مقابل، چسب سیلیکون (Thermal Adhesive) علاوه بر رسانایی حرارتی، خاصیت چسبندگی دارد و برای اتصال دائمی قطعات کوچک به برد استفاده میشود. بنابراین، کاربرد آنها کاملا متفاوت است و ربطی به هم ندارند. پس افرادی که درباره چسب سیلیکون، جایگزین چسب سیلیکون و مواردی از این دست سوال دارند، باید بدانند که: پاسخ آنها ارتباطی به ماجرای خمیر سیلیکون و سیستم تهویه لپ تاپ ندارد.
با ساختار سیستم تهویه لپ تاپ بیشتر آشنا شوید!
حتما تا به حال متوجه دریچههای تهویه هوا که در حاشیه لپ تاپ قرار دارند شدهاید. علاوه بر این، قطعا تا کنون گرمایی را که موقع عملکرد و فعالیت بالای لپ تاپ از این دریچهها خارج میشود حس کردهاید. این گرما، حرارتی است که به واسطه دمای سی پی یو و سایر اجزا (مثل کارت گرافیک و حافظهها) ایجاد میشود. حال سیستم تهویه یا خنککننده، به واسطه فنهایی که روی CPU و GPU قرار دارند، این گرما را به بیرون هدایت میکنند؛ با این کار ضمن متعادل ساختن دمای داخلی، از ایجاد آسیب در قطعات مختلف (بهخصوص مادربرد) جلوگیری میشود؛ آسیبهایی که ممکن است کاربران را به تعمیر مادربرد لپ تاپ وادار کنند.
اما مسئله مهم درباره ساختار سیستم خنک کننده لپ تاپ این است که عملکرد آن فقط به واسطه فن صورت نمیگیرد؛ بلکه بخش اعظمی از کار را هیت سینک و خمیر حرارتی (موسوم به گریس گرمایی یا خمیر سیلیکون یا چسب سیلیکون) به عهده دارند. در ادامه با این عناصر نیز آشنا میشوید.
هیت سینک لپ تاپ چیست؟
چنانکه ذکر شد، فن، حرارت ناشی از عملکرد سیستم و فعالیت CPU برای پردازش را دفع میکند. اختلال در انتقال این حرارت به بیرون دستگاه، موجب آسیب دیدن قطعات و سختافزارها میشود. برای این پروسه، گرماگیر (هیت سینک/ heat sink) نیز به کمک فن میآید. هیت سینک دقیقا روی سیپییو قرار گرفته است تا گرمای آن را بگیرد و از طریق فن به بیرون هدایت کند؛ در واقع، هیت سینک نوعی مبدل حرارتی است که از آن با عنوان هیت سینک CPU هم یاد میکنند.
اما سوال اساسی اینجاست: هیت سینک چطور میتواند دمای ایجادشده CPU را جذب کند؟ اینجاست که پای خمیر حرارتی به فرایند خنکسازی لپتاپ باز میشود.
خمیر حرارتی چیست؟
چنانکه ذکر شد، سیستم تهویه داخلی که برای دفع حرارت لپتاپ طراحی شده است، متشکل از خمیر حرارتی، هیت سینک (گرماگیر) و فن میباشد. در این میان، خمیر حرارتی بین سی پی یو و هیت سینک قرار دارد و گرمای ایجادشده را به هیت سینک منتقل میکند؛ خصوصیت خمیری بودن این ماده، باعث میشود که حرارت همه نقاط CPU را به خود جذب کند. همچنین از آنجا که این خمیر قابلیت رسانایی حرارتی دارد، دمایی را که به خود جذب کرده، از سمت دیگر به هیت سینک میدهد. Heat sink هم به کمک فن نصبشده روی خود، گرما را دفع میکند.
جنس این خمیر ممکن است از مواد مختلف مانند نقره، سرامیک و سیلیکون باشد؛ اما بهترین نمونه آن (به دلایلی که بدان اشاره خواهیم کرد) از سیلیکون ساخته میشود. به همین دلیل به طور کلی از عنوان خمیر سیلیکونی به جای همه انواع خمیر حرارتی استفاده میشود. علاوه بر این، کاربرد نوع سیلیکونی این خمیر، باعث شده است که به همه انواع آن نیز، خمیر سیلیکونی اطلاق شود. در ادامه این مقاله به معرفی انواع خمیر سیلیکون و جنسهای مختلف آن پرداختهایم.
شایان ذکر است که خمیر سیلیکون به عنوان یک عنصر گرماگیر مناسب، در سایر قطعات لپ تاپ و حتی بسیاری از دستگاههای دیگر نیز به کار میرود. به این ترتیب در یک لپ تاپ با اصطلاحات خمیر سیلیکون CPU، خمیر سیلیکون کارت گرافیک و… سر و کار داریم. از این خمیر با عناوین دیگری از جمله: گریس گرمایی یا پاست حرارتی (thermal paste) نیز یاد میکنند.
آشنایی با انواع خمیر سیلیکون
چنانکه ذکر شد، خمیر حرارتی انوع مختلفی دارد که نوع سیلیکونی یکی از آنهاست. اما از آنجا که بهترین خمیر حرارتی برای سیپییو، چیپ گرافیک و… نوع سیلیکونی است، به طور کلی از همه انواع آن با عنوان خمیر سیلیکونی یاد میکنند. فارغ از این موضوع، انواع این خمیر از این قرارند:
خمیر حرارتی نقرهای: با استفاده از آلیاژهایی مثل نقره، خمیر حرارتی هم ساخته میشود. این نوع گریس گرمایی نقرهای رنگ است. نقطه ضعف این ماده، هادی بودنِ آن است.
خمیر حرارتی سرامیکی: این خمیر از پودر سرامیک تولید میشود. در این فرایند طوری از پودر سرامیک استفاده میشود تا حالت خمیری به وجود بیاید. هرچند گرمای این ماده از خمیر نقرهای کمی بیشتر است، اما نقطه قوتش رسانا نبودنِ آن است.
خمیر سیلیکونی: اما در میان خمیرهای حرارتی، خمیری که از سیلیکون ساخته میشود، بهترین نوع خمیر است. این خمیر که به صورت سیال و مایع نیز تولید میشود، به بهترین شکل گرما را از CPU به هیت سینک منتقل میکند.
حال، پس از آشنایی با انواع خمیر سیلیکونی، بد نیست مطالب بیشتری راجع به آن بدانید.
سایر موضوعات درباره خمیر حرارتی
خمیر حرارتی نقش بسزایی در عملکرد مناسب سیستم تهویه دارد. به همین دلیل کاربران باید ضمن سرویس لپ تاپ به صورت دورهای، وضعیت آن را بررسی کنند. به این ترتیب در صورت نیاز، تکنسین حرفهای برای تجدید خمیر سیلیکونی اقدام میکند. در این میان کاربرانی که به فعالیتهای سنگین با لپ تاپ میپردازند (مانند گیمرها) یا به واسطه کارشان از حالات ویژه کاربری (مانند توربو و اورکلاکینگ) استفاده میکنند، باید بیشتر حواسشان به این عنصر حیاتی سیستم خنک کننده باشد.
برای کسب اطلاعات بیشتر درباره انواع خمیر سیلیکون و مطالب مربوط به آن، مقاله ذیل را بخوانید:
سوالات متداول درباره خمیر سیلیکون کارت گرافیک لپ تاپ
در پایان مقاله، با طرح چند سوال و جواب رایج درباره موضوع مقاله، به جمع بندی مطالب ارائه شده میپردازیم.
انواع پاست حرارتی یا خمیر حرارتی لپتاپ، چه هستند و بهترین آنها کدام است؟
خمیر حرارتی نقرهای/ خمیر حرارتی سرامیکی/ خمیر سیلیکونی
بین این موارد، خمیر سیلیکونی، پرکاربردترین نوع عایق گرمایی است.
تفاوت چسب سیلیکون و خمیر سیلیکون چیست؟
اساسا چسب سیلیکون فقط برای چسباندن قطعات ریز و… روی مادربرد یا… به کار میرود. درواقع کاربری آن در راستای عملکرد سیستم تهویه نیست. اما خمیر سیلیکونی، چنانکه ذکر شد، در ساختار سیستم تهویه به کار میرود.
خواندن مقالات ذیل را نیز برای کسب اطلاعات تکمیلی به شما توصیه میکنیم:
- بهترین زمان تعویض خمیر سیلیکون لپ تاپ + علائم خرابی خمیر سیلیکون
- سرویس لپ تاپ با خمیر لیکوئید متال + مقایسه با خمیر حرارتی
- روش های خنک کردن لپ تاپ در تابستان + راهکار
- تعمیر تخصصی لپ تاپ در تهران + مشاوره رایگان
- Overheating لپ تاپ چیست؟ + راه حل
حرف آخر: آشنایی با انواع خمیر سیلیکون برای حفظ عملکرد سیستم خنک کننده لپ تاپ
امیدواریم با خواندن این مقاله، به اهمیت جایگاه خمیر حرارتی سی پی یو، پی برده باشید. توصیه میکنیم با رعایت نکات اصولی مقالات آموزشی، از لپتاپ خود به خوبی مراقبت کنید تا جلوی بروز آسیبهای مختلف را بگیرید؛ آسیبهایی که ممکن است شما را به تعمیرات لپتاپ وادار کنند.
تاریخ آپدیت:
بیستوششم شهریور ۱۴۰۴
